Bazı insanlar için hayat sakin ilerlemez. Tehlike yokken bile beden tetiktedir, zihin çevreyi tarar ve rahatlama bir türlü gelmez. Hipervijilans, bireyin sürekli uyanık ve alarm hâlinde yaşamasıyla tanımlanan bir durumdur. Çoğu zaman geçmiş deneyimlerle şekillenir ve fark edilmediğinde kişinin hem ruhsal hem bedensel olarak yorulmasına neden olur.
Bir Hayatta Kalma Biçimi Olarak "Huzursuzluk"
"Biraz rahatla" denildiğinde rahatlayamayan insanlar vardır. Her şey yolundayken bile içten içe bir huzursuzluk hissederler. Sanki bir şey olacakmış gibi... Bu his çoğu zaman açıklanamaz ve kişi kendini gereksiz yere tetikte olmakla suçlar. Oysa hipervijilans, çoğu zaman kişinin seçimi değil; zamanında öğrenmek zorunda kaldığı bir hayatta kalma biçimidir.
Bedenin ve zihnin sürekli çevreyi kontrol etmesi hâli olan bu durumda, kişi gevşemekte zorlanır; çünkü sinir sistemi hâlâ tehlikenin geçmediğine inanır. Sesler daha yüksek, mimikler daha anlamlı, sessizlik daha tehditkâr hissedilebilir. Bu durum kısa vadede koruyucu olabilir; ancak uzun vadede yıpratıcıdır.
Tetikte Olma Hâli Nereden Gelir?
Birçok insan için hipervijilans çocuklukta öğrenilir. Duygusal olarak görülmeyen, sürekli eleştirilen ya da ne olacağı belli olmayan ortamlarda büyüyen çocuklar, çevreyi okumayı öğrenir. Çünkü dikkatli olmak, hata yapmamak ve ortamı kontrol etmek güvenli kalmanın tek yoludur. Zamanla bu dikkat hâli kişinin doğası gibi hissedilmeye başlanır.
Günlük Hayattaki Yansımalar ve Bedeller
Hipervijilans yaşayan kişiler genellikle şu özellikleri gösterir:
Ortamdaki gerginliği herkesten önce hisseder.
İnsanların ruh hâlini hızlıca fark eder.
Kalabalık ortamlarda çabuk yorulur.
Yalnızken bile tam anlamıyla gevşeyemez.
Bu kişiler çoğu zaman "güçlü" olarak tanımlanır; ancak bu güç, sürekli tetikte olmanın bedelini gizler. Sürekli tetikte olmak, zamanla zihinsel ve duygusal tükenmişliğe yol açar. Uyku problemleri, kaygı, huzursuzluk ve ilişkilerde mesafe ortaya çıkabilir. En zor tarafı ise şudur: Kişi neden bu kadar yorulduğunu açıklamakta zorlanır. Çünkü tehlike ortada yoktur ama beden buna ikna olmamıştır.
Güvende Olduğunu Fark Etmek
Hipervijilans bir zayıflık değil, geçmişte işe yaramış bir uyum biçimidir. Ancak her uyum, her dönemde gerekli değildir. Farkındalık ve psikolojik destek, bireyin gerçekten güvende olduğunu hissetmesine yardımcı olabilir. İyileşme; tetikte olmaktan vazgeçmek değil, artık tetikte olmaya gerek olmadığını fark edebilmektir.