Özveri; bir ilişkide, özellikle de evlilikte, çoğu zaman sevgiyle, bağlılıkla ve fedakârlıkla eş anlamlı görülür. "Ben idare ederim", "Önemli olan onun mutlu olması" ya da "Şimdi sırası değil" gibi cümleler, toplumda olgunluğun ve iyi eş olmanın göstergesi olarak alkışlanır. Ancak her özveri sağlıklı değildir. Bazı özveri biçimleri ilişkiyi güçlendirmek yerine sessiz bir tükenmişliğe sürükler. Bunlardan en yaygın olanı ise yetersiz yüklenmedir.
Özveri Ne Zaman Sağlıklıdır?
Sağlıklı özveri, karşılıklılık, geçicilik ve gönüllülük içerir. Yani kişi zaman zaman esner, verir ve destek olur; ancak bu, sürekli ve tek taraflı bir vazgeçişe dönüşmez. İhtiyaçlar konuşulabilir, sınırlar korunur ve ilişki iki tarafın da duygusal yükünü taşır.
Yetersiz Yüklenme Nedir?
Yetersiz yüklenme, bir eşin ilişki içindeki duygusal, zihinsel ve pratik yükü sistematik olarak üstlenmesi, diğer eşin ise bu yükten görece muaf kalmasıdır. Burada özveri, dengeyi kuran bir köprü olmaktan çıkar; yük taşıyanın görünmez emeğine dönüşür. Bu durum çoğu zaman şu kalıplarla kendini gösterir:
- "O böyle, ben idare ediyorum."
- "Üzülmesin diye söylemiyorum."
- "Zaten ben yapmazsam kim yapacak?"
- "Şimdi tartışmanın sırası değil."
Evliliklerde Yetersiz Yüklenmenin Görünümleri
- Duygusal Yüklenme: İlişkinin duygusal iklimini tek başına yönetmek. Sorunları fark eden, konuşma açan, barıştıran, duyguları regüle eden hep aynı kişidir.
- Karar Alma Yükü: Tatilden çocuk yetiştirmeye, ailelerle ilişkilere kadar çoğu karar bir eşin omzundadır. Diğer eş "sen bilirsin" diyerek sorumluluktan çekilir.
- Sessiz Özveri: Kırgınlıklar dile getirilmez, ihtiyaçlar ertelenir. Kişi, ilişki bozulmasın diye kendi iç dünyasını askıya alır.
- Toplumsal Rollerle Beslenen Yük: Özellikle kadınlardan beklenen idare edici, toparlayıcı, anlayışlı rolü, yetersiz yüklenmeyi normalleştirir. Bu, bireysel bir sorun değil; sosyolojik bir örüntüdür.
Bu Özveri Neden Sorunludur?
Yetersiz yüklenme zamanla; duygusal tükenmişliğe, görülmeme ve değersizlik hissine, pasif öfkeye ve uzaklaşmaya, ilişkide ebeveyn-çocuk dinamiğine yol açar. En önemlisi, bu tür bir özveri sevgi üretmez; sessiz bir borç defteri biriktirir. Ve bu defter bir gün ya öfkeyle kapanır ya da ilişki duygusal olarak çöker.
Çözüm Nerede Başlar?
Çözüm, "daha çok katlanmakta" değil; daha açık konuşmakta başlar. Sağlıklı ilişkiler, yükün eşit olduğu değil; yükün konuşulabildiği ilişkilerdir. Özveri, kendinden vazgeçmek değil; kendini de ilişkiye dahil edebilmektir.
Bir çift için kritik soru şudur: Bu ilişkide kim neyi, ne kadar ve ne zamandır taşıyor? Bu sorunun cevabı dürüstçe konuşulabildiğinde, özveri yeniden iyileştirici bir güce dönüşebilir.
Unutmayalım: Sevgi, tek başına yük taşıma becerisi değildir. Sevgi, yükü birlikte fark edebilme cesaretidir.