Yazar İlayda Kaya: HASTA PSİKOLOJİSİ NEDİR?

Hasta psikolojisi; bireyin hastalık sürecinde yaşadığı duygusal, zihinsel ve davranışsal tepkilerin tümüdür. Hasta çoğu zaman psikolojisini etkilendiği hastalığa göre yönlendirir.

Bir kişi hasta olduğunu öğrendiğinde sadece bedeni değil, aynı zamanda; düşünceleri, inançları, korkuları, umutları, beklentileri de etkilenir. Yaygın görülen duygular ise şunlardır; genellikle hastalarda kaygı, korku, öfke, umutsuzluk, suçluluk, depresyon, inkar görülür. Bu duygular hastalığın türüne, şiddetine, kişinin karakterine ve aldığı sosyal desteğe göre değişir. Bazı hastalar bu duyguları psikolojikmen uçlarda yaşayabilmektedir.    PLASEBO ETKİSİ NEDİR?   Plasebo etkisi; kişiye etkisiz bir madde veya tedavi verildiği halde, kişi iyileşeceğine inandığı için gerçek bir iyileşme yaşamasıdır. Beynini iyileşeceğine dair yönlendirir ve çoğu zaman hasta iyileştiğine inanır.  Örneğin: Mide ağrısı olan birine, içi boş kapsül veriliyor ve “Bu mideyi rahatlatır.” deniliyor.Hasta kısa sürede rahatladığını söylüyor. Beyin mide kasılmalarını azaltıyor. Başka bir örnek vermek gerekirse, bir hastaya içinde ilaç olmayan bir hap verilir. “Hap çok güçlü bir ağrı kesici” denir. Hasta buna inanır ve ağrısı azalır. İşte bu, plasebo etkisidir. Burada iyileşmeyi sağlayan şey ilacın kendisi değil, beynin iyileşmeye inanmasıdır.    HASTA PSİKOLOJİSİ İLE PLASEBO ETKİSİ ARASINDAKİ İLİŞKİ Hasta psikolojisi, plasebo etkisinin temelini oluşturur. •Umutlu hasta : plasebo etkisi güçlü, •Olumsuz düşünen hasta: plasebo etkisi zayıf, •Sağlık personeline güvenen hasta: daha hızlı iyileşme, •Sürekli korku yaşayan hasta: iyileşme yavaşlar. Yani hastanın zihinsel durumu, tedavinin başarısını doğrudan etkiler. PLASEBO ETKİSİ NASIL ÇALIŞIR? Beyin, iyileşeceğine inandığında: • Endorfin (doğal ağrı kesici) salgılar • Dopamin (mutluluk hormonu) artar • Stres hormonu (kortizol) azalır • Bağışıklık sistemi güçlenir Bu değişimler vücutta gerçek fizyolojik iyileşme oluşturur.   SAĞLIK AÇISINDAN FAYDALARI -Ağrıyı azaltır ya da tamamen yok eder.  -Kaygıyı Düşürür. -Bağışıklığı güçlendirir. -İyileşme Süresini Kısaltır. -İlaç İhtiyacını Azaltabilir. OLASI ZARARLARI •Gerçek Tedavinin Gecikmesİ •Yanlış Güven •Nocebo Etkisi •Plasebonun tam tersi   HASTANIN PSİKOLOJİSİNİ NASIL ETKİLER? Güven hissi oluşturur. Umut duygusunu artırır. Kontrol algısını güçlendirir. Depresyon riskini azaltır. Tedaviye uyum artar.   •PEKİ BİZ HEMŞİRELERİN ROLÜ NELERDİR?  Özellikle hemşireler için çok önemli: • Güler yüzlü olmak:)) • Hastayı dinlemek • Küçük umut verici cümleler kurmak • Dokunarak destek olmak • Empati göstermek Bir cümle bile büyük fark yaratabilir: “Merak etmeyin, birlikte başaracağız.”    Sonuç olarak;  Hasta psikolojisi ve plasebo etkisi, tıbbın görünmeyen ama en güçlü yönlerindendir. İyi bir söz, sıcak bir bakış, içten bir gülümseme bazen en güçlü ilaçtan bile daha etkilidir.