Kurban Duran Yazdı: "Kant’ın Sessiz Devrimi ve Ekranlara Hapsedilen Gerçeklik"

Felsefeci ve Çocuk Gelişimi Uzmanı Kurban Duran, Immanuel Kant’ın yüzyıllar önce başlattığı düşünsel devrimin, yapay zeka ve dijital algoritmalar çağında hiç olmadığı kadar güncel olduğunu belirtti. Duran’a göre; gerçeklik artık dışarıda keşfedilen bir olgu değil, zihnimizin ve ekranların bize sunduğu "inşa edilmiş" bir kurgudur.

İnsanoğlu, Kopernik ile evrenin merkezinde olmadığını öğrendiğinde büyük bir sarsıntı yaşamıştı. Ancak felsefe dünyasındaki asıl deprem, Immanuel Kant’ın "Zihin dış dünyayı olduğu gibi değil, kendi kategorilerine göre algılar" demesiyle başladı. Kurban Duran, 31 Mart 2026 tarihli analizinde, Kant’ın bu "sessiz devrimini" günümüzün bulanıklaşan dijital gerçekliğiyle harmanladı. Felsefede Kopernik Sırası: Bilginin Yönü Değişiyor Duran, Kant’ın felsefe tarihindeki en büyük kırılma noktalarından birini "Kopernik Sırası" (Copernican Revolution) üzerinden açıklıyor. Eskiden nesnenin zihni şekillendirdiği sanılırken, Kant ile birlikte zihnin nesneyi şekillendirdiği gerçeği ortaya çıktı: Zihin Kategorileri: Gerçeklik, dışarıda sabit bir yapı değil; zihnimizin (zaman, mekân ve nedensellik gibi) kalıplarıyla inşa ettiği bir düzendir. Sessiz Devrim: Kant, yeni bir kıta keşfetmedi; insanın kendine ve evrene bakış açısını "Biz gerçeği nasıl inşa ederiz?" sorusuyla kökten değiştirdi. Ekranlar ve Algoritmalar: Yeni Nesil "Gerçeklik İnşası" Günümüzde Kant’ın "zihin kategorileri"nin yerini dijital algoritmaların ve ekranların aldığını belirten Kurban Duran, tehlikeli bir sürece dikkat çekiyor: Algı Yönetimi: İnsanlar gerçekliği sorgulamak yerine ekranlardan sunulanı olduğu gibi kabul ediyor. Yapay Zeka ve Bulanıklık: Yapay zekanın yükselişiyle birlikte "gördüğümüz şeyin gerçekten orada olup olmadığı" sorusu her zamankinden daha rahatsız edici bir hal alıyor. Görmeye Hazır Olduğumuz Gerçek: Algoritmalar bize dünyayı "olduğu gibi" değil, "görmeye hazır olduğumuz şekilde" sunuyor. Bulanıklaşan Sınırlar ve Yapay Zeka Analizde, yapay zekanın ivme kazanmasıyla gerçekliğin iyice silikleştiği vurgulanıyor. Duran’a göre, gördüğümüzden emin olamama hali toplumsal bir risk barındırıyor. Teknoloji, zihnimizin doğal sınırlamalarına yapay sınırlar ekleyerek gerçekliği manipüle edilebilir bir hale getiriyor.  Kant’ın Yankısı Haber tadındaki yazısını felsefi bir uyarıyla noktalayan Kurban Duran, bireyleri sorgulamaya davet etti: "Gerçek, kazanılması gereken bir veri değil; inşa sürecini fark etmemiz gereken bir olgudur. Kant’ın sesi yüzyıllar ötesinden yankılanıyor: Gördüğün şey gerçekten orada mı, yoksa sana gösterilen mi?"