Psikolog Melike Ürküt, günlük hayatta sıkça karşılaşılan ancak fark edilmesi oldukça güç olan "gaslighting" tehlikesine dikkat çekti. Ürküt’e göre, "Sen çok hassassın" veya "Bunu ben söylemedim" gibi ifadelerle başlayan bu süreç, bireyin kendi hafızasından ve akıl sağlığından şüphe etmesine yol açabiliyor.

Sessiz Manipülasyon: Gaslighting Günlük Hayatta Nasıl Karşımıza Çıkar? Bazen bir tartışmanın ardından kendinizi tuhaf bir şekilde suçlu hissedebilirsiniz. Oysa tartışmanın başında haklı olduğunuzu düşünüyordunuz. Fakat karşınızdaki kişi öyle şeyler söyler ki bir süre sonra kendi algınızdan şüphe etmeye başlarsınız: “Ben mi abartıyorum?”, “Belki de gerçekten yanlış hatırlıyorum.” İşte tam bu noktada karşımıza çıkan psikolojik manipülasyon türlerinden biri gaslighting olabilir. Gaslighting, bir kişinin başka bir kişinin gerçeklik algısını sistemli şekilde sorgulamasına neden olan bir manipülasyon biçimidir. Manipülasyonu yapan kişi çoğu zaman açık bir saldırı yerine daha örtük yöntemler kullanır. Örneğin karşısındaki kişinin söylediği bir olayı “öyle bir şey hiç olmadı” diyerek inkâr edebilir ya da “sen çok hassassın, her şeyi büyütüyorsun” gibi ifadelerle kişinin duygularını küçümseyebilir. Zamanla bu durum, kişinin kendi hafızasına ve duygularına güvenmemesine yol açabilir. Gaslighting yalnızca romantik ilişkilerde görülmez. Aile içinde, arkadaşlık ilişkilerinde hatta iş ortamında bile ortaya çıkabilir. Örneğin bir iş yerinde çalışan, yöneticisinin yaptığı hataları dile getirdiğinde “sen yanlış anlamışsın” ya da “bunu sana söylememiştim” gibi tepkilerle karşılaşabilir. Sürekli tekrar eden bu durum, kişinin kendine olan güvenini zedeleyebilir ve karar verme becerilerini olumsuz etkileyebilir. Gaslighting’in en dikkat çekici yönlerinden biri, çoğu zaman fark edilmesinin zor olmasıdır. Manipülasyon yapan kişiler genellikle durumu oldukça normal ve makul bir şekilde sunar. Hatta bazen karşısındaki kişinin iyiliğini düşündüğünü iddia ederek davranışlarını meşrulaştırır. Bu nedenle maruz kalan kişi manipülasyon yaşadığını anlamakta zorlanabilir ve giderek daha fazla kendini suçlamaya başlayabilir. Bu durumun uzun vadede psikolojik etkileri oldukça ciddi olabilir. Sürekli olarak kendi algısını sorgulayan kişi zamanla kaygı yaşayabilir, özgüveni düşebilir ve karar vermekte zorlanabilir. Özellikle yakın ilişkilerde yaşanan gaslighting, bireyin duygusal güvenlik duygusunu da zedeleyebilir. Peki böyle bir durumda ne yapılabilir? Öncelikle kişinin kendi duygularını ve deneyimlerini ciddiye alması önemlidir. Sürekli olarak kendinizi sorgulamak zorunda kalıyorsanız, yaşanan durumu dışarıdan bir gözle değerlendirmek faydalı olabilir. Güvenilir bir arkadaşla konuşmak veya bir uzmandan destek almak, gerçeklik algısını yeniden sağlamlaştırmaya yardımcı olabilir. Sağlıklı ilişkilerin temelinde karşılıklı saygı ve açık iletişim bulunur. Bir ilişkide kişi kendini sürekli yanlış, abartılı ya da “fazla hassas” hissediyorsa, bu durum üzerinde düşünmek gerekir. Çünkü psikolojik manipülasyon çoğu zaman yüksek sesle değil, sessiz ve fark edilmesi zor yollarla ilerler. Gaslighting de tam olarak bu sessiz manipülasyon biçimlerinden biridir.