Çocukların en hızlı büyüme ve gelişme gösterdiği dönemlerden biri olan okul öncesi yıllar,
hem fiziksel hem de bilişsel yeteneklerin temellerinin atıldığı kritik bir evredir. Bu süreçte
kazandırılan beceriler, çocukların akademik yaşamları ve günlük hayattaki başarıları üzerinde
uzun vadeli etkiler yaratır.
Çevreden alınan görsel uyaranların algılanması, ayrıştırılması ve
anlamlandırılması olarak tanımlanan görsel algı, bu dönemde çocuğun öğrenme kapasitesini
ve çevresiyle olan etkileşimini doğrudan etkileyen bir beceridir. Özellikle okuma, yazma ve
problem çözme gibi beceriler için gerekli olan bu süreç, çocukların eğitim yaşamının
temellerini oluşturmaktadır.
Görsel algı, yalnızca bilişsel süreçlerden değil, aynı zamanda
fiziksel aktivitelerden de etkilenir. Hareket eğitimi, çocukların bedensel koordinasyonlarını
geliştirirken, aynı zamanda görsel-motor entegrasyonu destekleyerek öğrenme süreçlerine
olumlu katkıda bulunur.
Bu nedenle hareket tabanlı aktiviteler, çocukların hem fiziksel hem
de algısal gelişimlerini desteklemek için güçlü bir araç olarak öne çıkmaktadır. Örneğin, el-
göz koordinasyonu gerektiren oyunlar ve aktiviteler, çocukların dikkat seviyelerini artırırken,
çevresel uyaranlara daha iyi tepki vermelerini sağlar.
Bu çalışmada, okul öncesi çocuklarda
hareket eğitiminin görsel algı gelişimine olan etkileri incelenmiştir. Araştırma, farklı hareket
programlarının çocukların dikkat ve görsel algı performanslarına olan katkısını
değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Bu kapsamda, fiziksel aktivitelerin çocukların genel
gelişimi üzerinde önemi detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Çocukların yaşamlarının ilk yılları,
öğrenme ve gelişim açısından çok önemli bir süreci ifade eder. Bu dönemde, çocukların
çevresini keşfetme ve anlamlandırma süreçlerine destek olmak amacıyla sağlanan eğitim,
yalnızca akademik başarıları değil, aynı zamanda sosyal ve duygusal gelişimi de olumlu
yönde etkiler.
Okul öncesi eğitim, bu sürecin sistematik bir şekilde yönetilmesini sağlar ve
çocukların potansiyelini maksimum düzeyde kullanmalarına olanak tanır. Özellikle hareket ve
oyun temelli etkinliklerin yer aldığı eğitim programları, çocukların motor becerilerini
güçlendirirken bilişsel gelişimlerini de desteklemektedir.
Görsel algı, çevredeki görsel bilgilerin beyinde anlamlandırılmasını ve organize edilmesini sağlayan bir yetenektir. Bu yetenek, özellikle 3-7 yaş arası çocuklarda hızlı bir şekilde gelişir ve çocuğun okuma, yazma, matematik gibi alanlarda başarılı olabilmesi için temel oluşturur.
Ancak, görsel algı gelişiminde yaşanan eksiklikler, çocukların öğrenme süreçlerini olumsuz etkileyebilir.Örneğin, harfleri ayırt edememe, sayıları yanlış görme veya şekilleri anlamlandırmada zorluk
gibi sorunlar, çocuğun akademik başarısını sınırlayabilir. Hareket eğitimi, yalnızca fiziksel
gelişimi desteklemekle kalmaz, aynı zamanda görsel algı becerilerinin güçlenmesine de
yardımcı olur. Fiziksel aktiviteler, çocukların görsel-motor entegrasyonunu geliştirir ve
çevresel uyaranlara karşı duyarlılığını artırır.
Bu durum, çocukların hem akademik hem desosyal ortamlarda daha etkin olmalarına olanak tanır. Örneğin, düzenli yapılan hareket etkinlikleri, çocuğun uzamsal farkındalığını ve şekil-zemin ayrımı gibi algısal becerilerini geliştirerek, öğrenme süreçlerine olumlu katkıda bulunur. Bu araştırmada, hareket eğitimi ve trampolin etkinliklerinin görsel algı üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla deneysel bir tasarım kullanılmıştır.
Çocuklar, hareket eğitimi grubu, trampolin eğitimi grubu ve kontrol grubu olmak üzere üç farklı gruba ayrılmıştır. Her gruba uygulanan eğitim programlarının ardından, görsel algı ve dikkat düzeylerindeki değişimler değerlendirilmiştir.
Araştırma, İstanbul’da bir okul öncesi kuruma devam eden, yaşları 5 ile 6 arasında değişen 90 çocuk üzerinde gerçekleştirilmiştir. Rastgele seçilen bu çocuklar, benzer sosyo-ekonomik koşullarda yaşamaktadır.
Çocukların görsel algı becerilerini ölçmek için Frostig Gelişimsel Görsel Algı
Testi kullanılmıştır. Bu test, görsel-motor koordinasyon, şekil-zemin ayrımı, mekânsal
farkındalık gibi alt boyutları içermektedir. Çocukların dikkat ve odaklanma becerilerini
değerlendirmek için ise Frankfurter Dikkat Testi uygulanmıştır.
Hareket ve trampolin eğitimi gruplarına sekiz hafta boyunca haftada üç kez, 30-40 dakikalık eğitimler uygulanmıştır.
Kontrol grubuna ise mevcut müfredat dışında herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır.
Eğitimler uzman eğitmenler eşliğinde planlanmış ve uygulanmıştır. Hareket eğitimi ve
trampolin eğitimi alan gruplarda, görsel algı test sonuçlarında anlamlı bir gelişme
görülmüştür.
Özellikle trampolin eğitimi grubu, uzamsal farkındalık ve şekil sabitliği gibi alt
boyutlarda kontrol grubuna kıyasla üstün performans sergilemiştir. Dikkat testlerinde, hareket
eğitimi gruplarında kayda değer bir gelişme gözlemlenirken, kontrol grubunda anlamlı bir
değişim olmamıştır.
Bu bulgu, fiziksel aktivitelerin bilişsel işlevleri destekleyici etkisini bir kez daha doğrulamaktadır. Araştırma, hareket eğitimi ve trampolin etkinliklerinin görsel algı ve dikkat becerileri üzerindeki olumlu etkilerini açıkça ortaya koymuştur.
Bu tür eğitimlerin, okul öncesi dönemde çocukların gelişimine önemli katkılar sunduğu sonucuna varılmıştır.
Okul öncesi dönemde hareket eğitimi ve trampolin etkinliklerinin, çocukların görsel algı
düzeylerini ve dikkat becerilerini geliştirdiğini ortaya koymuştur.
Trampolin eğitimi özellikle uzamsal farkındalık ve görsel-motor entegrasyonda öne çıkarken, hareket eğitimi genel olarak görsel algının tüm alt boyutlarını desteklemiştir. Eğitim programlarına görsel algıyı destekleyici hareket etkinlikleri entegre edilmelidir. Uzun vadeli etkileri incelemek için daha geniş kapsamlı araştırmalar yapılmalıdır. Görsel algı ve motor becerileri geliştiren hareket tabanlı eğitimlerin, okul öncesi müfredatına dahil edilmesi önerilmektedir.
Görsel algı eksiklikleri erken yaşta tespit edilmeli ve bireysel destek programları uygulanmalıdır.
Trampolin eğitimi gibi özgün fiziksel aktiviteler, çocukların dikkat ve algısal süreçlerini
desteklemek için yaygınlaştırılmalıdır.
Ebeveynler ve öğretmenler, görsel algının önemi konusunda bilgilendirilmeli ve evde yapılabilecek etkinlikler önerilmelidir. Çeşitli yaş gruplarında ve farklı kültürlerde yapılacak uzun dönemli çalışmalar, bu alandaki bulguların genellenebilirliğini artırabilir.
KAYNAKÇA
Aral, N., Gül Ercan, Z., & Ahmetoğlu, E. (2016). Görsel algı eğitiminin beş-altı yaş
grubundaki çocukların görsel-motor bütünlük becerilerine etkisi. The Journal of Academic
Social Science Studies, 48, 319–332.
Haktanır, G. (2011). Erken çocuklukta hareket ve algı eğitiminde oyunların rolü. Okul Öncesi
Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 22–31.
Karaduman, H. Ö. (2021). Hareket eğitiminin okul öncesi çocukların görsel algı düzeyleri
üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Sağol, G. (1998). Görsel algının çocukların öğrenme süreçlerindeki rolü. Eğitim ve Bilim,
22(107), 38–44.
Sunar, C. (2019). Anaokulu çocuklarında görsel algı gelişimini destekleyici trampolin ve
hareket eğitimi programlarının dikkat ve görsel algı gelişimine etkisinin değerlendirilmesi
(Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.