Diz eklemi, insan vücudunun en kompleks ve yük taşıyan eklemlerinden biridir. Temel hareketleri fleksiyon ve ekstansiyon olmakla birlikte, ekstansiyon ve fleksiyon sırasında rotasyonel hareketlere de izin verir. Bu nedenle yalnızca menteşe tipi bir eklem değil, aynı zamanda rotasyonel bileşeni bulunan modifiye kondiler sinovyal bir eklem olarak değerlendirilir. Diz eklemi; femur, tibia ve patella arasında oluşur. Patella, vücudun en büyük sesamoid kemiğidir ve ekstansör mekanizmanın verimli çalışmasına katkı sağlar. Femur kondilleri ile tibial plato arasındaki anatomik uyumsuzluğu dengeleyen en önemli yapılar medial ve lateral menisküslerdir. Menisküsler yalnızca yük dağılımı yapan pasif yapılar değildir; aynı zamanda şok absorbsiyonu, eklem stabilitesi, propriosepsiyon ve eklem lubrikasyonunda da görev alırlar. Diz hareketi sırasında yalnızca osteokinematik hareketler değil, artrokinematik hareketler de meydana gelir. Fleksiyon ve ekstansiyon esnasında femur ile tibia arasında kayma (gliding), yuvarlanma (rolling) ve translasyon hareketleri birlikte gerçekleşir. Bu koordineli mekanizma diz ekleminin stabil ve fonksiyonel hareketini sağlar. Özellikle fleksiyon sırasında tibia ile femur arasındaki rolling–gliding mekanizmasının bozulması eklem biyomekaniğini ciddi şekilde etkileyebilir. Ayrıca terminal ekstansiyon sırasında gerçekleşen ve eklemin tam kilitlenmesini sağlayan 'screw-home' mekanizması (tibianın femura göre eksternal rotasyonu), dizin statik yük taşıma kapasitesi için vazgeçilmez bir artrokinematik bileşendir. Diz eklemi yaralanmaya oldukça açık bir yapıdır. Stabilitenin sağlanmasında ön çapraz bağ (ACL) ve arka çapraz bağ (PCL) kritik rol oynar. ACL, tibianın femura göre anterior translasyonunu engellerken aynı zamanda rotasyonel stabilite sağlar. PCL ise posterior translasyonu kontrol eder ve özellikle fleksiyon sırasında aktif rol üstlenir. Klinik pratikte ACL yaralanmaları daha sık görülmektedir. Bunun temel nedeni günlük yaşamda ve sportif aktivitelerde oluşan ani yön değiştirme, dönme ve deselerasyon mekanizmalarıdır. Medial kollateral bağ (MCL) ve lateral kollateral bağ (LCL) ise frontal plandaki stabiliteden sorumludur. Medial kompartman anatomik olarak daha stabil yapıdayken lateral kompartman daha hareketlidir. Alt ekstremite dizilim bozuklukları, özellikle genu varum ve genu valgum deformiteleri, kompartmanlara binen yükü artırarak dejeneratif süreci hızlandırmaktadır. Total diz protezine giden süreçte genetik yatkınlık, obezite, ileri yaş, uzun süre ayakta çalışma, alt ekstremite dizilim bozuklukları ve geçirilmiş travmalar önemli risk faktörleri arasında yer alır. Özellikle genç yaşta geçirilen diz yaralanmaları ilerleyen dönemlerde osteoartrit gelişimi için ciddi risk oluşturmaktadır. Sporcularda travma insidansı yüksek olsa da, uygun rehabilitasyon uygulanmayan sedanter bireylerde dejeneratif süreç daha ağır ilerleyebilmektedir. Total diz protezi cerrahisi; ağrıyı azaltmak, fonksiyonu artırmak ve yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla uygulanmaktadır. Cerrahi yaklaşımda protezin doğru aksiyel yerleşimi büyük önem taşır. Medial ve lateral yumuşak doku balansının yeterince sağlanamaması erken gevşeme ve protez aşınmasına neden olabilmektedir. Modern protez teknolojileri sayesinde uygun cerrahi teknik ve doğru rehabilitasyon programı ile protezlerin kullanım ömrü 15–20 yıla kadar uzayabilmektedir. Total diz protezinde fizyoterapi ve rehabilitasyon süreci cerrahi kadar önemlidir. Rehabilitasyon ameliyat öncesi dönemde başlamalıdır. Hastanın postürü, alt ekstremite dizilimi, kas kuvveti, yürüme paterni, eklem hareket açıklığı ve günlük yaşam bağımsızlığı ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir. Özellikle quadriceps, gluteal kaslar, gastroknemius ve kor stabilizatörlerin durumu fonksiyonel sonuçları doğrudan etkiler. Postoperatif rehabilitasyon genel olarak üç fazda incelenir. İlk fazda temel hedef ağrı kontrolü, tam diz ekstansiyonunun korunması ve güvenli mobilizasyonun sağlanmasıdır. İkinci fazda fleksiyon hareket açıklığının artırılması, patellofemoral mobilitenin korunması ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığın sağlanması amaçlanır. Üçüncü fazda ise kas kuvveti, endurans, denge ve fonksiyonel kapasitenin artırılması hedeflenir. Bu aşamada sadece kas kuvvetine odaklanılmamalı; eklem pozisyon duyusunu yeniden kazandıracak nöromusküler kontrol ve dinamik stabilizasyon eğitimleri de programa dahil edilmelidir. Sporcularda bu süreç spora özgü rehabilitasyon prensipleriyle desteklenmelidir.  Başarılı bir total diz protezi yalnızca iyi bir cerrahi ile değil; doğru hasta seçimi, uygun biyomekanik değerlendirme ve etkin rehabilitasyon programı ile mümkündür. Günümüzde multidisipliner yaklaşım, protez cerrahisinin uzun dönem başarısında temel belirleyici haline gelmiştir.